Wystąpienie: Michał Jaros

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić dzisiaj rządowy projekt ustawy o wsparciu przedsiębiorców sektorów energochłonnych z tytułu ponoszenia kosztów energii elektrycznej, projekt długo wyczekiwany.

Żyjemy w czasach transformacji w każdym aspekcie życia gospodarczego, dotyczy to również głębokiej transformacji przemysłowej. Polskie firmy radzą sobie świetnie w warunkach konkurencji rynkowej, o czym zaświadcza nasz wzrost gospodarczy na poziomie 3,9% PKB według danych za II kwartał br. Ostatnie trzy dekady rozwoju naszego kraju to historia sukcesu gospodarczego polskich przedsiębiorców. Wszyscy jednak wiemy, że sukcesy biznesowe nie są łatwe i nie są dane raz na zawsze. Wymagają wprowadzenia zmian, transformacji i inwestycji oraz dostosowywania odpowiedniego modelu biznesowego. Polski przemysł dzisiaj potrzebuje nie tylko strategii transformacyjnej, ale przede wszystkim konkretnych działań w obszarze zapewnienia wzrostu konkurencyjności. I o tym właśnie będziemy dzisiaj debatować.

Wysoka Izbo! Przedstawiam ustawę o wsparciu polskiego przemysłu energochłonnego, m.in. chemicznego oraz hutnictwa żelaza, stali i metali nieżelaznych, a więc branż mających również wpływ na zapewnienie bezpieczeństwa naszego kraju, które zmagają się obecnie z wysokimi kosztami energii. Chcemy mieć w Polsce dobrze działający przemysł, dzięki któremu możemy czuć się bezpieczni i mniej zależni od krajów trzecich. Równocześnie mamy świadomość, że polski przemysł mierzy się z wysokimi kosztami energii, niespotykanymi prawie nigdzie na świecie. Ceny energii w Stanach Zjednoczonych, a także w Chinach są dwu-, trzykrotnie niższe niż w Europie. Z kolei na tle samej Unii Europejskiej ceny energii elektrycznej w Polsce należą do najwyższych. To wyjątkowo negatywnie wpływa na konkurencyjność polskich przedsiębiorców. Średnia roczna cena sprzedaży energii elektrycznej na rynku konkurencyjnym podawana przez URE za rok 2025 wyniosła 458,24 zł/MWh, natomiast w I kwartale 2026 r. - 486,14 zł/MWh, czyli ok. 110 euro/MWh. Sytuację pogorszył kryzys na Bliskim Wschodzie, w tym blokada cieśniny Ormuz, i wzrost ceny paliw od lutego. Sytuacja ta stanowi wyzwanie, zwłaszcza dla sektorów, które są szczególnie powiązane z handlem międzynarodowym i w ramach których tworzenie wartości jest w dużym stopniu uzależnione od energii elektrycznej. Wysokie ceny energii elektrycznej zwiększają ryzyko przeniesienia tych sektorów poza Unię Europejską.

Potencjalne zamknięcie działalności zakładów może oznaczać likwidację miejsc pracy, utratę know-how, a także, co ważne, szanowni państwo, utratę kompetencji gospodarki i infrastruktury, których późniejsze odtworzenie jest kosztowne i czasochłonne. W kontekście sytuacji geopolitycznej utrzymanie zdolności produkcyjnych jest kluczowe ze względu na suwerenność państwa, może ograniczać podatność rynku na gwałtowne wzrosty cen importowanych dóbr i ogranicza ryzyko przerw w dostawach kluczowych produktów.

Należy też pamiętać, że duże przedsiębiorstwa przemysłowe korzystają z usług transportowych, remontowych, logistycznych i finansowych, tworząc popyt w innych sektorach gospodarki. Upadek sektora przemysłowego będzie miał więc bezpośredni, negatywny wpływ na kondycję sektora usług.

Konieczne jest podjęcie długoterminowych działań mających na celu ograniczenie wcześniej wspomnianych ryzyk. Z tego względu istotne jest pobudzenie ukierunkowanej aktywności inwestycyjnej przedsiębiorstw w realizacji przedsięwzięć związanych z transformacją energetyczną i podnoszeniem ich efektywności. Kluczowe jest nie tylko stworzenie warunków sprzyjających krótkoterminowemu utrzymaniu konkurencyjności przedsiębiorstw, ale też zapewnienie trwałych efektów transformacji energetycznej sprzyjających wzmacnianiu potencjału rozwojowego gospodarki przy jednoczesnym zapewnieniu spójności realizowanych działań inwestycyjnych z faktycznymi potrzebami systemu elektroenergetycznego.

Problemy europejskiego sektora energochłonnego zostały dostrzeżone przez Komisję Europejską, co skutkowało przyjęciem w zeszłym roku Paktu dla czystego przemysłu, a następnie ram środków pomocy państwa na rzecz wsparcia tego paktu, zwanych w skrócie CISAF, czyli dokładnie Clean Industrial Deal State Aid Framework. Komisja Europejska otworzyła furtkę możliwości wsparcia pomocą publiczną przemysłu energochłonnego i Polska chce z tego skorzystać. Inne kraje europejskie, takie jak Niemcy, Bułgaria i Słowenia, już złożyły wnioski w ramach CISAF i aktywnie wspierają swój przemysł. Pomoc publiczna będzie skierowana do przedsiębiorstw energochłonnych z sektorów gospodarki narażonych na znaczące ryzyko relokacji działalności poza Unię Europejską. Beneficjentami programu będą przedsiębiorcy z sektorów wymienionych w załączniku do wytycznych dotyczących pomocy państwa na rzecz klimatu, ochrony środowiska i energii, tzw. CEEAG, czyli chodzi tu m.in. o hutnictwo żelaza, stali oraz metali nieżelaznych, przemysł chemiczny, produkcję szkła, ceramiki, cementu oraz produkcję papieru.

W podstawowym mechanizmie pomoc może obejmować maksymalnie 50% rocznego zużycia energii elektrycznej. Dopłata do kosztów energii może wynieść maksymalnie 50% średniej ceny energii z poprzedniego roku, a cena energii po udzieleniu wsparcia nie może spaść poniżej 50 euro za megawatogodzinę. Zaplanowaliśmy budżet na realizację programu wsparcia przedsiębiorstw w wysokości 4,8 mld zł. Pomoc będzie wypłacana co roku w transzach przez 3 lata.

Ze względu na kryzys na Bliskim Wschodzie projekt wprowadza też specjalne przejściowe przepisy wynikające z komunikatu Komisji Europejskiej: tymczasowe ramy pomocy w związku z kryzysem na Bliskim Wschodzie, tzw. METSAF. Przepisy epizodyczne dotyczą kosztów podniesionych od 1 marca do 31 grudnia 2026 r. Pozwalają one zwiększyć maksymalny poziom dopłaty do ceny energii z 50% do 70%.

Istotnym elementem składowym planowanego mechanizmu jest założenie, że pomoc publiczna, która będzie udzielana dzięki ustawie, nie jest pomocą bezwarunkową. Przedsiębiorca będzie musiał przeznaczyć co najmniej 50% wartości wsparcia na inwestycje w zieloną transformację. Czas zrealizowania inwestycji to 48 miesięcy od chwili udzielenia pomocy - oczywiście pomocy publicznej. Ważne jest dla nas, aby efekty tego programu były jak najszybciej odczuwalne dla systemu elektroenergetycznego i przedsiębiorstw. Wydłużenie realizacji inwestycji możliwe będzie, jeżeli ze względów technicznych realizacja ta nie będzie wykonalna.

Działania inwestycyjne są istotą tego projektu. To właśnie transformacja energetyczna przemysłu energochłonnego, której potrzebujemy, przyniesie nam korzyści gospodarcze. To kolejny krok w stronę przemysłu niskoemisyjnego i efektywnego energetycznie. Inwestycje przemysłowe mogą obejmować rozwój wytwarzania energii odnawialnej, rozwiązania w zakresie magazynowania energii, zwiększania elastyczności strony popytowej oraz ulepszania efektywności energetycznej.

Program dopłat i powiązanych z jego realizacją inwestycji ma na celu trwałą poprawę sytuacji energetycznej i kosztowej firm, a w szczególności: zmniejszenie energochłonności przedsiębiorstw, zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego kraju, obniżenie cen energii dla przedsiębiorców, zwiększenie efektywności ekonomicznej przedsiębiorstw i utrzymanie poziomu zatrudnienia w sektorze przemysłowym w Polsce. Mamy wielkie nadzieje i oczekiwania co do wpływu programu na działalność przemysłu w Polsce, który jest kluczowy dla bezpieczeństwa państwa.

Aby jednocześnie zachować stabilne finansowanie państwa, czasowo wprowadzamy wyższy podatek CIT dla sektora energetycznego i paliwowego. Rozwiązanie to będzie dotyczyć podmiotów, które jednocześnie osiągają przychody powyżej 50 mln euro, prowadzą wskazaną działalność w sektorze paliwowym lub energetycznym - tj. prowadzą wydobycie ropy i gazu, produkcję paliw i gazu bądź obrót nimi albo zajmują się przesyłaniem i dystrybucją energii elektrycznej - i osiągają co do zasady co najmniej 75% przychodów z działalności objętej regulacją. Zakładamy czasowe podwyższenie obowiązującej stawki podatku CIT do poziomu 30% w 2027 r., 26% w 2028 r. i 23% w 2029 r. Potem nastąpi powrót do wyjściowej stawki 19%. To m.in. zapewni nam budżet pomocowy dla sektora energochłonnego na poziomie 4,8 mld zł.

Wiem, że jest to posunięcie niewolne od krytyki, i zapewniam państwa, że jesteśmy w stałym dialogu z przemysłem, tak aby transformacja energetyczna przyniosła oczekiwane efekty dla konsumentów i obywateli, przedsiębiorstw produkcyjnych i firm energetycznych. Jesteśmy obecnie w okresie przejściowym, a zmiany zawsze rodzą pytanie o stabilność i o jutro. Transformacja energetyczna to droga do większej suwerenności gospodarczej, do tańszego prądu dla odbiorców, do nowoczesnych miejsc pracy dla polskich pracowników i do dobrobrytu dla polskich firm.

Panie i Panowie Posłowie! Wsparcie publiczne dla przemysłu energochłonnego, które dzisiaj przedstawiam, to nie kroplówka ani koło ratunkowe dla upadających firm. To istotna szansa na modernizację dla przedsiębiorstw produkcyjnych, które zapewniają niezbędne towary w łańcuchach dostaw, żywią inne gałęzie przemysłu, a także przemysł obronny i stanowią o sile polskiej gospodarki. Program na bazie ram CISAF poprawi konkurencyjność przedsiębiorstw energochłonnych poprzez element dopłat do kosztów energii, jak i konieczność modernizacji polskiej produkcji energochłonnej. Ustawa zmniejszy ryzyko przenoszenia produkcji energochłonnej poza Polskę i Unię Europejską. To kluczowy element modernizacyjny, dzięki któremu polska gospodarka zrobi kolejny krok w stronę efektywności energetycznej i niskoemisyjności. Chcę to głośno i wyraźnie powiedzieć na sam koniec: transformacja energetyczna przedsiębiorstw produkcyjnych to inwestycja w przyszłość.

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam nadzieję na konstruktywną dyskusję nad projektem. Dziękuję wszystkim państwu za uwagę. Dziękuję, panie marszałku. (Oklaski)